Σοβαρές καταγγελίες οικογενειών που υποβλήθηκαν σε θεραπείες εξωσωματικής γονιμοποίησης στα κατεχόμενα φέρνει στο φως νέα έρευνα του BBC.
Τουλάχιστον 30 παιδιά, τα περισσότερα από τη Βρετανία, εκτιμάται ότι συνελήφθησαν με σπέρμα ή ωάρια διαφορετικών δοτών από εκείνους που είχαν επιλέξει οι γονείς τους. Έντεκα παιδιά έχουν ήδη υποβληθεί σε εμπορικά τεστ DNA, ενώ οι μισές από τις περιπτώσεις συνδέονται με την κλινική Dogus IVF Centre.
Νέα διάσταση λαμβάνει η έρευνα του BBC για τις θεραπείες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής στα κατεχόμενα, καθώς ο αριθμός των παιδιών που ενδέχεται να έχουν συλληφθεί με τη χρήση λανθασμένων δοτών σπέρματος ή ωαρίων ανέρχεται πλέον σε τουλάχιστον 30.
Στην πλειονότητά τους πρόκειται για παιδιά Βρετανών γονέων, οι οποίοι αναφέρουν ότι είχαν επιλέξει προσεκτικά ανώνυμους δότες, εξετάζοντας το ιατρικό ιστορικό, την εμφάνιση, την προσωπικότητα, το μορφωτικό επίπεδο και τα ενδιαφέροντά τους. Σήμερα, ωστόσο, υποψιάζονται ότι στις διαδικασίες εξωσωματικής γονιμοποίησης δεν χρησιμοποιήθηκε το γενετικό υλικό που είχαν ζητήσει.
Το BBC είχε αποκαλύψει τον Μάρτιο τις πρώτες επτά περιπτώσεις. Μετά τη δημοσιοποίηση της αρχικής έρευνας, περισσότερες οικογένειες επικοινώνησαν με το βρετανικό δίκτυο, περιγράφοντας περιστατικά με κοινά χαρακτηριστικά.
Οι περισσότεροι γονείς υποστηρίζουν ότι οι κλινικές τούς είχαν διαβεβαιώσει πως θα χρησιμοποιούνταν υγιείς και ελεγμένοι δότες από τη Δυτική Ευρώπη. Οι αμφιβολίες τους άρχισαν να διαμορφώνονται μετά τη γέννηση των παιδιών τους.
Τι έδειξαν τα τεστ DNA
Από τα 30 παιδιά, τα 11 έχουν υποβληθεί σε εμπορικές εξετάσεις DNA. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, φέρουν γενετική καταγωγή από την Τουρκία ή γειτονικές χώρες, στοιχείο που υποδεικνύει ότι δεν χρησιμοποιήθηκαν οι δότες που είχαν επιλέξει οι οικογένειές τους.
Τα περισσότερα από τα παιδιά που εξετάστηκαν με τεστ DNA συνελήφθησαν μέσω διαδικασιών εξωσωματικής γονιμοποίησης οι οποίες πραγματοποιήθηκαν από το 2012 μέχρι το 2024 στην κλινική Dogus IVF Centre.
Οι οικογένειες προσπαθούν πλέον να εξακριβώσουν ποιοι είναι οι πραγματικοί βιολογικοί δότες και, κυρίως, ποιο είναι το ιατρικό ιστορικό τους.
Η Laura Bridgens, ιδρύτρια της φιλανθρωπικής οργάνωσης Donor Conceived UK, δήλωσε:
«Αυτές οι αναφορές είναι βαθιά ανησυχητικές».
Πρόσθεσε ότι «είναι θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα ενός ανθρώπου που έχει συλληφθεί με τη χρήση δότη να γνωρίζει την αλήθεια για την καταγωγή του».
Στην Dogus οι μισές περιπτώσεις
Οι 15 από τις 30 περιπτώσεις αφορούν θεραπείες που πραγματοποιήθηκαν στην Dogus IVF Centre. Η Ρέιτσελ, μία από τις μητέρες που πληροφορήθηκαν ότι χρησιμοποιήθηκε διαφορετικός δότης σπέρματος, χαρακτήρισε όσα συνέβησαν «απολύτως σκανδαλώδες».
Στη φροντίδα αρκετών από τους συγκεκριμένους ασθενείς είχαν εμπλακεί η δρ Firdevs Uguz Tip, ο δρ Sevket Alpturk και η συντονίστρια ασθενών Julie Hodson. Γονείς εκφράζουν την υποψία ότι ενδέχεται να παραπλανήθηκαν από τα συγκεκριμένα πρόσωπα.
Η Firdevs αρνείται οποιαδήποτε παράνομη ή επιλήψιμη πράξη. Ο Alpturk και η Hodson δεν απάντησαν στα ερωτήματα που τους υπέβαλε το BBC.
Παράλληλα, η Cryos International, η μεγαλύτερη τράπεζα σπέρματος παγκοσμίως, γνωστοποίησε ότι είχε εντάξει την Dogus σε μαύρη λίστα από το 2016.
Η περίπτωση της Ρέιτσελ και του Jonah
Η Ρέιτσελ είχε επιλέξει την Dogus το 2012, όταν ήταν 39 ετών και χρειαζόταν δότη σπέρματος. Η διαδικασία προέβλεπε τη γονιμοποίηση των ωαρίων της στο εργαστήριο, τη δημιουργία εμβρύου και την εμφύτευσή του στη μήτρα της.
Όπως αναφέρει, στην απόφασή της συνέβαλε η παρουσία της Julie Hodson, την οποία περιγράφει ως «εξυπηρετικής και φιλικής» συντονίστριας ασθενών. Η Hodson λειτουργούσε ως σύνδεσμος ανάμεσα στη Ρέιτσελ και στη δρα Firdevs, η οποία είχε αναλάβει τη θεραπεία.
Το πακέτο εξωσωματικής γονιμοποίησης κόστιζε περίπου 4.000 ευρώ, ποσό που τότε αντιστοιχούσε σε περίπου 3.200 λίρες και ήταν σημαντικά χαμηλότερο από το κόστος αντίστοιχης θεραπείας στη Βρετανία. Στην τιμή περιλαμβανόταν σπέρμα δότη από την Cryos International στη Δανία.
Μέσω της ιστοσελίδας της Cryos, η Ρέιτσελ επέλεξε έναν ανώνυμο Δανό δότη, ο οποίος παρουσιαζόταν με το όνομα Ditto. Στο προφίλ του αναφερόταν ότι θα δεχόταν να γνωστοποιηθεί η ταυτότητά του σε οποιοδήποτε παιδί του, όταν εκείνο συμπλήρωνε το 18ο έτος της ηλικίας του.
«Ήθελα το παιδί μου να έχει τη δυνατότητα να επιλέξει εάν θα επικοινωνήσει με τον δότη», δήλωσε η Ρέιτσελ.
«Για ένα παιδί που προσπαθεί να καταλάβει ποιο είναι και ποια είναι η θέση του στον κόσμο, αυτό θα μπορούσε να είναι πραγματικά σημαντικό».
Συντονιστές της κλινικής, μεταξύ των οποίων και η Hodson, είχαν ενημερώσει τη Ρέιτσελ ότι η Firdevs θα φρόντιζε να παραγγείλει το σπέρμα του συγκεκριμένου δότη. Η Ρέιτσελ ταξίδεψε στα κατεχόμενα, υποβλήθηκε στη θεραπεία και λίγο αργότερα έμεινε έγκυος.
Οι πρώτες αμφιβολίες εμφανίστηκαν όταν οι συντονιστές ασθενών αρνούνταν επανειλημμένα να της αποστείλουν ιατρική έκθεση που θα επιβεβαίωνε ότι είχε χρησιμοποιηθεί το σπέρμα του Ditto. Μετά τη γέννηση του Jonah, η εμφάνισή του ενίσχυσε τα ερωτήματά της, καθώς διέφερε σημαντικά τόσο από τη δική της όσο και από τα χαρακτηριστικά που περιγράφονταν στο προφίλ του δότη.
Η επιβεβαίωση 13 χρόνια αργότερα
Μετά το πρώτο δημοσίευμα του BBC, η Ρέιτσελ και ο 13χρονος Jonah υποβλήθηκαν σε τεστ DNA. Τα αποτελέσματα επιβεβαίωσαν ότι η Ρέιτσελ είναι η βιολογική του μητέρα, αλλά απέκλεισαν τον Ditto ως δότη σπέρματος.
«Πίστευα ότι η κλινική είχε κάνει ένα μεμονωμένο λάθος», δήλωσε η Ρέιτσελ.
Όταν πληροφορήθηκε από το BBC ότι είχαν εμφανιστεί και άλλες οικογένειες με ανάλογες καταγγελίες, ανέφερε ότι «μοιάζει πλέον σαν να πρόκειται για κάτι πολύ μεγαλύτερο και πιο δόλιο».
Το BBC News παρουσίασε τα αποτελέσματα των εξετάσεων στην Cryos. Η τράπεζα σπέρματος απάντησε ότι δεν διαθέτει κανένα αρχείο που να αποδεικνύει ότι είχε παραδώσει ποτέ σπέρμα στην Dogus, παρά το γεγονός ότι η κλινική διαφήμιζε επί σειρά ετών τη συνεργασία τους ως ένα από τα βασικά πλεονεκτήματά της.
Η Ρέιτσελ ξεκαθαρίζει ότι οι αποκαλύψεις δεν μεταβάλλουν την αγάπη της για τον Jonah. Εκείνο που την αναστατώνει περισσότερο είναι το ενδεχόμενο ο γιος της να έχει στερηθεί τη δυνατότητα να επικοινωνήσει στο μέλλον με τον πραγματικό δότη του.
Δεν γνωρίζει, επίσης, εάν το σπέρμα του ίδιου ανθρώπου χρησιμοποιήθηκε και σε άλλες διαδικασίες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
«Δεν θα μου έκανε εντύπωση αν υπάρχουν εκεί έξω γενετικά αδέλφια του», ανέφερε.
Οι ειδικοί μιλούν για «συστημικό πρόβλημα»
Ειδικοί στον τομέα της γονιμότητας, στους οποίους παρουσιάστηκαν τα ευρήματα του BBC, εξέφρασαν σοκ για το ενδεχόμενο να έχουν επηρεαστεί 30 παιδιά.
Όπως ανέφεραν, η ακούσια χρήση λανθασμένου δότη σε μια διαδικασία εξωσωματικής γονιμοποίησης είναι εξαιρετικά σπάνια. Η επανάληψη ενός σφάλματος τέτοιας έκτασης, σύμφωνα με τους ίδιους, παραπέμπει σε «αμέλεια» ή «εξαπάτηση».
Η British Fertility Society κάνει λόγο για «συστημικό πρόβλημα που ξεπερνά τα όρια ενός μεμονωμένου γιατρού και μιας μεμονωμένης κλινικής».
Από τις 15 υποθέσεις που σχετίζονται με την Dogus, τρία μέλη του προσωπικού εμφανίζονται επανειλημμένα στις μαρτυρίες των οικογενειών.
Οι καταγγελίες για τα στελέχη της κλινικής
Ο δρ Sevket Alpturk είναι ο ιδιοκτήτης και «υπεύθυνος διευθυντής» της Dogus. Σύμφωνα με την κυβέρνηση των κατεχομένων, οι αρμοδιότητές του περιλαμβάνουν την έγκριση όλων των διαδικασιών και δραστηριοτήτων της κλινικής.
Ο Alpturk είχε αναλάβει τη θεραπεία των γονέων έξι παιδιών, οι οποίοι δήλωσαν στο BBC ότι ενδέχεται να χρησιμοποιήθηκαν διαφορετικοί δότες σπέρματος ή ωαρίων. Ο ίδιος δεν απάντησε στα σχετικά ερωτήματα.
Τις θεραπείες που συνδέονται με τα υπόλοιπα εννέα παιδιά στην Dogus είχε αναλάβει η Firdevs. Η ίδια αρνείται ότι παραπλάνησε ασθενείς και υποστηρίζει ότι ο Alpturk είχε την ευθύνη για την τελική έγκριση των διαδικασιών.
Η Firdevs εμφανίζεται ως θεράπουσα γιατρός και σε εννέα ακόμη παρόμοιες περιπτώσεις, οι οποίες καταγράφηκαν σε δύο άλλες κλινικές μετά την αποχώρησή της από την Dogus το 2015.
Τα περισσότερα από αυτά τα περιστατικά συνδέονται με τη Miracle IVF, την οποία διευθύνει σήμερα. Η ίδια επιμένει ότι η κλινική της τηρούσε πάντοτε τη νομοθεσία και αναφέρει ότι οι ασθενείς υπογράφουν έντυπα συγκατάθεσης, στα οποία περιγράφεται ο τρόπος επιλογής των δοτών. Αρκετοί γονείς υποστηρίζουν, ωστόσο, ότι δεν είχαν ενημερωθεί επαρκώς.
Η Julie Hodson αποτελούσε το κεντρικό σημείο επικοινωνίας για τους περισσότερους Βρετανούς ασθενείς της Dogus. Σε ηλεκτρονικά μηνύματα προς οικογένειες ανέφερε επανειλημμένα ότι η Firdevs θα προχωρούσε για λογαριασμό τους στην παραγγελία σπέρματος από την Cryos.
Η Firdevs δήλωσε στο BBC ότι η προμήθεια σπέρματος δεν περιλαμβανόταν στα καθήκοντά της και ότι δεν γνώριζε πως οι ασθενείς λάμβαναν διαφορετική ενημέρωση.
Το BBC ρώτησε τη Hodson εάν δεν πραγματοποιούσε σκόπιμα τις παραγγελίες από την Cryos ή εάν δεν προωθούσε τα αιτήματα των οικογενειών στο προσωπικό της Dogus. Εκείνη δεν απάντησε στις προσπάθειες επικοινωνίας.
Τόσο η Hodson όσο και η Firdevs έχουν κατηγορηθεί ότι απέρριπταν ή αγνοούσαν ασθενείς όταν αυτοί εξέφραζαν φόβους ότι είχαν χρησιμοποιηθεί διαφορετικοί δότες από εκείνους που είχαν επιλέξει.
Η Dogus στη μαύρη λίστα από το 2016
Ο διευθύνων σύμβουλος της Cryos, Ole Schou, δήλωσε ότι είναι «σοκαρισμένος όταν ακούει πόσες οικογένειες ενδέχεται να έχουν επηρεαστεί».
Η Cryos αποκάλυψε ότι είχε θέσει την Dogus σε μαύρη λίστα το 2016. Η απόφαση ελήφθη εξαιτίας ανησυχιών ότι η κλινική δεν είχε παραγγείλει σπέρμα για συγκεκριμένο ασθενή, μολονότι είχε δηλώσει ότι θα το έκανε.
Η τράπεζα σπέρματος ανέστειλε πλέον και τη συνεργασία της με τη Firdevs και τη Miracle IVF, μέχρι να ολοκληρωθεί η έρευνα της κυβέρνησης των κατεχομένων.
Η Firdevs υποστηρίζει ότι έχει απαλλαγεί από οποιαδήποτε κατηγορία παραβίασης της νομοθεσίας. Το BBC, ωστόσο, δεν κατάφερε να επιβεβαιώσει τον ισχυρισμό μέσω του υπουργείου Υγείας των κατεχομένων.
Η έρευνα και το κανονιστικό πλαίσιο
Μετά τις αρχικές καταγγελίες, το υπουργείο Υγείας των κατεχομένων είχε ανακοινώσει την έναρξη επίσημης έρευνας. Δεν απάντησε, ωστόσο, στα επανειλημμένα αιτήματα του BBC για περισσότερες πληροφορίες.
Στα κατεχόμενα, τα οποία αναγνωρίζονται νομικά μόνο από την Τουρκία και όπου δεν εφαρμόζεται η νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι κλινικές γονιμότητας λειτουργούν υπό χαλαρό κανονιστικό πλαίσιο. Προσελκύουν ασθενείς προβάλλοντας χαμηλότερες τιμές, υψηλά ποσοστά επιτυχίας και μεγάλη επιλογή δοτών σπέρματος και ωαρίων.
Η περιοχή αποτελεί έναν από τους δημοφιλέστερους προορισμούς για Βρετανούς που επιλέγουν να υποβληθούν σε θεραπεία γονιμότητας εκτός της χώρας τους.
Ο Jonah έμαθε διαφορετική καταγωγή
Για μεγάλο μέρος της παιδικής του ηλικίας, ο Jonah πίστευε ότι είχε κατά το ήμισυ δανική καταγωγή. Οι αναλύσεις DNA έδειξαν, όμως, τουρκική και νοτιοευρωπαϊκή γενετική προέλευση.
«Ευτυχώς, ο Jonah ενθουσιάστηκε όταν έμαθε περισσότερα για την καταγωγή του», δήλωσε η μητέρα του.
«Ακόμη κι έτσι, αυτό που συνέβη δεν είναι αποδεκτό. Είναι κάτι τεράστιο και θα μπορούσε να του έχει προκαλέσει σοβαρό ψυχολογικό τραύμα».
Παρά την έκταση της έρευνας και τις μαρτυρίες των οικογενειών, παραμένει άγνωστο ποιος είχε τελικά την ευθύνη για τη χρήση διαφορετικών δοτών στις συγκεκριμένες περιπτώσεις.
.jpg)
