Με τη στέγη να μετατρέπεται ολοένα και περισσότερο σε άπιαστο στόχο για χιλιάδες πολίτες, η συζήτηση για το στεγαστικό στην Κύπρο αποκτά επείγοντα χαρακτήρα.
Σε εκδήλωση με θέμα «Δικαίωμα στη Στέγη» που πραγματοποιήθηκε στη Λευκωσία, εκπρόσωποι κομμάτων, ευρωπαϊκών θεσμών, τοπικής αυτοδιοίκησης και κρατικών υπηρεσιών κατέθεσαν στοιχεία, εκτιμήσεις και προτάσεις, αναδεικνύοντας το μέγεθος της πίεσης που δέχονται τα νοικοκυριά, αλλά και τις διαφορετικές προσεγγίσεις για το πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί η κρίση.
Η Κύπρος συγκαταλέγεται σήμερα στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη μεγαλύτερη στεγαστική πίεση, με τις αυξήσεις στα ενοίκια μέσα σε μια πενταετία να κινούνται, σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν στην εκδήλωση, σε επίπεδα που φτάνουν το 30% με 40%.
Το ζήτημα βρέθηκε στο επίκεντρο συζήτησης με θέμα «Δικαίωμα στη Στέγη», την οποία διοργάνωσε στο Σπίτι της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στη Λευκωσία, το Γραφείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Κύπρο μαζί με τον Ευρωβουλευτή Γιώργο Γεωργίου.
Σκιαγραφώντας το μέγεθος του προβλήματος, ο Γενικός Γραμματέας του ΑΚΕΛ Στέφανος Στεφάνου επικαλέστηκε στοιχεία της Κομισιόν, σύμφωνα με τα οποία οι στεγαστικές ανάγκες της Κύπρου για την επόμενη δεκαετία εκτιμώνται σε περίπου 43 χιλιάδες κατοικίες. Την ίδια ώρα, όπως ανέφερε, 270 χιλιάδες άνθρωποι βρίσκονται στην κατώτερη εισοδηματική τάξη, ενώ, βάσει στοιχείων της Στατιστικής Υπηρεσίας, 140 χιλιάδες πολίτες ζουν στο όριο της φτώχειας, με ετήσιο εισόδημα που δεν ξεπερνά τις 15,5 χιλιάδες ευρώ. Όπως είπε, αν προστεθούν και οι 213 χιλιάδες της κατώτερης μεσαίας εισοδηματικής τάξης, «σχεδόν ο μισός πληθυσμός της Κύπρου ζει με εισοδήματα φτώχειας ή κοντά στο όριο της φτώχειας».
Ο ίδιος έκανε λόγο για απουσία μιας ολοκληρωμένης κρατικής στεγαστικής πολιτικής, σημειώνοντας ότι η κατάσταση επιδεινώνεται συνεχώς, ενώ η προοπτική απόκτησης κατοικίας απομακρύνεται για μεγάλο μέρος της κοινωνίας. Επισήμανε επίσης ότι το πρόβλημα εντείνεται και από τις γρήγορες εκποιήσεις, υποστηρίζοντας πως οι προηγούμενες και η σημερινή κυβέρνηση, «με αμέριστη βοήθεια εντός και εκτός Βουλής από συγκεκριμένα κόμματα, έστρωσαν το χαλί στην επιθετικότητα και την αυθαιρεσία των τραπεζών και των funds».
Αναφέρθηκε ακόμη στα στοιχεία που, όπως είπε, κατέθεσε η χρηματοοικονομική επίτροπος στη Βουλή, σύμφωνα με τα οποία ενδέχεται μέσα στο 2026 να υπάρξει μεγάλος αριθμός εκποιήσεων πρώτης κατοικίας. Στο πλαίσιο αυτό, παρουσίασε το πλέγμα προτάσεων του ΑΚΕΛ για το στεγαστικό, το οποίο περιλαμβάνει τη δημιουργία ενιαίου στεγαστικού φορέα, κρατικό φορέα χρηματοδότησης στέγης για κοινωνικά προγράμματα, ειδικό ταμείο για νέα ζευγάρια χωρίς ίδια κεφάλαια, επιδότηση ενοικίου για νέους και οικογένειες κάτω από το αφορολόγητο όριο, κοινωνικά κριτήρια για επιδότηση ενοικίου, κοινωνικές κατοικίες μέσω κράτους και τοπικών αρχών, πολεοδομικά κίνητρα για προσιτές κατοικίες, κίνητρα για στέγαση στην ύπαιθρο και αυστηρά κριτήρια για τη μαζική αγορά ακινήτων από υπηκόους τρίτων χωρών. Όπως είπε, «Αυτό το φαινόμενο, πέραν του ότι συνιστά κίνδυνο για την εθνική ασφάλεια, έχει συνδράμει στην εκτόξευση των τιμών των ακινήτων».
Από πλευράς Υπουργείου Εσωτερικών, η Διευθύντρια Στεγαστικής Πολιτικής Πατρίνα Ταραμίδου παρουσίασε τη στεγαστική στρατηγική του Υπουργείου, εξηγώντας ότι αυτή «στηρίζεται στην αύξηση του οικιστικού αποθέματος, με ιδιαίτερη έμφαση στην παραγωγή μονάδων προσιτής κατοικίας και στην ενίσχυση της προσβασιμότητας των πολιτών σε προσιτή στέγαση».
Όπως ανέφερε, η αύξηση του οικιστικού αποθέματος προωθείται μέσω των Σχεδίων Πολεοδομικών Κινήτρων και του σχεδίου «Build to Rent», μέσω των οποίων «επιχειρείται, σε συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα, να αυξηθεί η προσφορά κατοικιών». Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, οι αιτήσεις που έχουν ήδη κατατεθεί αντιστοιχούν στη σταδιακή κατασκευή πέραν των 2.500 οικιστικών μονάδων την επόμενη διετία, από τις οποίες οι 400 θα διατεθούν στην αγορά προσιτής κατοικίας. Παράλληλα, πρόσθεσε ότι μέσω της εξαγοράς συντελεστή δόμησης, ποσό €12,5 εκατομμυρίων αναμένεται να ενισχύσει το Ειδικό Ταμείο Προσιτής Στέγης του Κυπριακού Οργανισμού Ανάπτυξης Γης.
Η κ. Ταραμίδου αναφέρθηκε επίσης στην ενίσχυση του αναπτυξιακού προγράμματος του ΚΟΑΓ, καθώς και στο σχέδιο για ανέγερση περίπου 500 μονάδων προσιτού ενοικίου σε κρατική γη, κάνοντας λόγο για «συνολική επένδυση πέραν των €75 εκατομμυρίων, με στόχο την αύξηση των επιλογών προσιτής κατοικίας». Όπως εξήγησε, οι πολυκατοικίες θα ανεγερθούν από τον ιδιωτικό τομέα με τη μέθοδο «design and build», ενώ η διαχείρισή τους θα αναληφθεί από τον ΚΟΑΓ.
Παράλληλα, σημείωσε ότι «υλοποιείται το Σχέδιο Ανέγερσης Μονάδων Συλλογικής Διαμονής» για εργαζομένους σε εμπόριο, βιομηχανία και τουρισμό, ενώ «ανακοινώθηκε η έναρξη εφαρμογής του Σχεδίου Ανέγερσης Μονάδων Διαμονής Φοιτητών», με στόχο να καλυφθεί η αυξημένη ζήτηση και να συγκρατηθούν τα ενοίκια σε φοιτητικές περιοχές. Πρόσθεσε ακόμη ότι «σημαντικές βελτιώσεις έχουν γίνει και στο Σχέδιο “Ανακαινίζω-Ενοικιάζω”», ενώ αναφερόμενη στη μεταρρύθμιση του πλαισίου αδειοδότησης είπε ότι «το νέο, απλοποιημένο και πιο ευέλικτο πλαίσιο περιορίζει τις χρονοβόρες και περίπλοκες διαδικασίες», επιτρέποντας σε περίπου 5.800 νοικοκυριά να καλύψουν τις στεγαστικές τους ανάγκες περίπου έναν χρόνο νωρίτερα.
Παρουσιάζοντας τη δική του οπτική, ο Ευρωβουλευτής Γιώργος Γεωργίου υποστήριξε ότι «η λήψη αποσπασματικών μέτρων, όπως συμβαίνει τα τελευταία χρόνια, δεν επιλύει το πρόβλημα», επισημαίνοντας ότι το κεντρικό πρόβλημα είναι πως η στέγαση «αντιμετωπίζεται κυρίως, ως ζήτημα της αγοράς και όχι ως κοινωνικό δικαίωμα». Πρόσθεσε ότι η υπερβολική έμφαση στα κίνητρα προς ιδιώτες επενδυτές και κατασκευαστές μπορεί να τροφοδοτήσει περαιτέρω την κερδοσκοπία, χωρίς να εξασφαλίζει διαχρονικά προσιτή κατοικία για τα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα.
Ο ίδιος ανέφερε ότι η Eurostat παρουσιάζει την Κύπρο ως τη χώρα με το υψηλότερο ποσοστό ατόμων που αντιμετωπίζουν στεγαστικές δυσκολίες στην Ευρώπη. «Ο μέσος όρος στην Ευρώπη είναι λιγότερο από 5%, ενώ στην Κύπρο ξεπερνά το 11%», είπε, προσθέτοντας ότι η στεγαστική κρίση «δεν είναι μονάχα το αποτέλεσμα των κανόνων της αγοράς, όπως ορισμένοι αρέσκονται να λένε, ούτε μια αναπόφευκτη διεθνής εξέλιξη. Είναι αποτέλεσμα συγκεκριμένων αποφάσεων, στις οποίες οι τράπεζες έπαιξαν κεντρικό ρόλο, με πλήρη πολιτική και θεσμική κάλυψη από το κράτος αλλά και συγκεκριμένα κόμματα. Χωρίς αυτήν τη συγκάλυψη, πολλές από τις πρακτικές που μας καταπλακώνουν σήμερα δεν θα υπήρχαν».
Την ιδιαίτερα πιεσμένη εικόνα που επικρατεί στις τοπικές αγορές κατοικίας μετέφερε ο Δήμαρχος Λάρνακας και Πρόεδρος της Ένωσης Δήμων Ανδρέας Βύρας. Όπως είπε, στη Λάρνακα ένα διαμέρισμα 75-80 τετραγωνικών μέτρων που πριν από τέσσερα ή πέντε χρόνια ενοικιαζόταν γύρω στα 500 ευρώ, σήμερα φτάνει στα 1.200 με 1.500 ευρώ, ενώ αντίστοιχης επιφάνειας διαμέρισμα που κόστιζε περίπου 120 χιλιάδες ευρώ, πλέον πωλείται στις 210 με 220 χιλιάδες ευρώ, ακόμη και εκτός προνομιακών περιοχών. Σύμφωνα με τον ίδιο, το 90% αυτών των μονάδων απευθύνεται αποκλειστικά σε επενδυτές από το εξωτερικό.
Αντίστοιχη εικόνα, όπως ανέφερε, υπάρχει και στα Λειβάδια, όπου υπάρχει έντονη οικοδομική δραστηριότητα, αλλά «ούτε το 5% απευθύνεται σε Κύπριους αγοραστές». Υπογράμμισε ότι η κοινωνική κατοικία έπρεπε να είχε προωθηθεί νωρίτερα, ενώ σημείωσε ότι η σωστή πολιτική είναι η πρόληψη και όχι η εκ των υστέρων αντιμετώπιση.
«Είναι ξεκάθαρο ότι οι περισσότεροι νέοι σήμερα δεν μπορούν να φύγουν από το σπίτι τους. Αλλά μια βασική αρχή όταν πας να κάνεις στεγαστικό δάνειο στην τράπεζα είναι ότι περίπου το 40% των εισοδημάτων ενός ζευγαριού πρέπει να πηγαίνει στη δόση του δανείου. Περισσότερο από σαράντα τοις εκατό δεν στο εγκρίνουν το δάνειο. Ε, σήμερα δεν ξέρω ποια ζευγάρια μπορούν ακριβώς να ικανοποιήσουν αυτόν τον βασικό δείκτη για να πάρουν στεγαστικό δάνειο», είπε χαρακτηριστικά.
Αναφερόμενος στις βραχυχρόνιες μισθώσεις, σημείωσε ότι το 90%-95% των ακινήτων στα κέντρα των πόλεων έχουν μετατραπεί σε Airbnb, πιέζοντας περαιτέρω τα ενοίκια της μόνιμης κατοικίας. Όπως ανέφερε, «Μια καλή πολιτική είναι όπως έγινε και στο εξωτερικό, σε κάποιες περιοχές πρέπει να απαγορευτεί η ενοικίαση του Airbnb, της βραχυχρόνιας ενοικίασης, πρέπει ακριβώς αυτό το νομοθετικό όπλο να έρθει στα χέρια μας, όπως έγινε στην Βαρκελώνη και σε αρκετές άλλες πόλεις».
Ο κ. Βύρας σημείωσε ακόμη ότι οι προϋπολογισμοί των δήμων επαρκούν μόνο για κάλυψη βασικών αναγκών και όχι για επενδύσεις κοινωνικής κατοικίας, ενώ έκανε λόγο για ανάγκη αξιοποίησης μέρους του Ταμείου Πολιτικής Συνοχής και για νέα πολεοδομικά εργαλεία που θα επιτρέψουν στους δήμους να αξιοποιήσουν γη για κοινωνικές κατοικίες. Παράλληλα, τόνισε την ανάγκη να δοθούν κίνητρα για την αξιοποίηση κενών κατοικιών και αναξιοποίητων περιουσιών, ώστε να ενταχθούν σε προγράμματα προσιτής στέγασης.
Η εκδήλωση ανέδειξε με σαφήνεια ότι το στεγαστικό πρόβλημα στην Κύπρο δεν είναι πλέον μια δευτερεύουσα κοινωνική δυσκολία, αλλά ένα ζήτημα που επηρεάζει ευθέως τη συνοχή της κοινωνίας, τις αντοχές των νοικοκυριών και την προοπτική των νέων ανθρώπων να χτίσουν τη ζωή τους με ασφάλεια και αξιοπρέπεια.
